علی اصغر محمدرضایی بیدگلی

 شال ايسته ديم منده ائوده آغلاديم    بير شال آليب تئز بئليمه باغلاديم

غلام گيله قاشديم شالي سائلاديم    فاطمه خالا منه جوراب باغلادي

                    خان ننه مي يادا ساليب ، آغلادي

  با گريه خواستم كه همان شب روم به بام

 شالي گرفته بستم و رفتم به وقت شام

 آويخته ز روزنه خانه غلام

جوراب بست و ديدمش آن شب ز روزنه

بگريست خاله فاطمه با ياد خان ننه

I wanted a scarf too , crying for  it in our house

I got a  scarf  and wrapped it round my waist

Ran to Gulam’s  house and threw in my scarf

Anty fatma tied socks on it for me

!and remembering my khan nana , shed tears

 تقدیم به اذری زبانانی که با شعر “شهر یار” مانوسند ، با “ حیدر با با یه سلام ” زندگی می کنند ، و با بند بيست و هشتم  آن منقلب می شوند . بویژه انان که پا به سن گذاشته اند ، و انبوهی از خاطرات تلخ و شیرین را طی چند دهه به انبان حافظه سپرده اند. زمستانهای پر برف و سرمای طاقت فرسای آذربایجان را بیاد دارند که گاهی حتی مردان کاری را نیز برای مدت طولانی خانه نشین می کرد . کرسی گرم تنها پناهگاه مردم و بافتن انواع لباس از پشم خالص تنها مشغله زمستانی بود . شالهای عریض و طویلی که چند لایه دور کمر پیچیده می شد ، و پشت بامهای هم سطح و متصل بهم که جوانتر ها را قادر می ساخت  از طریق پشت بام ها از محلی به محل دیگر بروند ، و در شب چهار شنبه سوری که طلایه دار آمدن بهار است و نقطه پایان سرمای زمستان  به قاشق زنی بپردازند.

 این سنت که شخصی با چهره پوشیده و ناشناس به در خانه ها برود و چیزی بخواهد ، سنتی است که در هر منطقه حسب شرایط فرهنگی و اجتماعی به شکلی از قدیم الایام وجود داشته و هنوز هم در برخی نقاط رایج است .در بسیاری از کشور ها ی دیگر  هم در شب ” هالو ین “- Halloween - که نماد غلبه بر شیاطین و ارواح خبیثه است افرادی با لباس مبدل و چهره پوشیده با ماسک های گوناگون به در خانه ها می روند و شکلات و شیرینی طلب می کنند . در مناطق مذهبی ایران این رسم با سنن مذهبی دیگر اختلاط و امتزاج پیدا کرده . در بعضی از جاها بچه ها در شب نیمه ماه رمضان به در خانه ها می آیند و شعر های مذهبی یا محلی می خوانند . زنها  بنشن و مواد اولیه غذای نذری را از خانه های دیگران بدست می آورند . کسی که به در خانه می آید چهره اش پو شیده است . حرف نمی زند تا ناشناس باقی بماند . بجای آن قاشق یا ملاقه ای را بر ظرفی فلزی می کوبد و بدین وسیله به صاحبخانه اعلام می کند که برای گرفتن چیزی آمده است . به همین دلیل است که مجموعه این رسم را به هر شکلی که اجرا شود ، قاشق زنی می گویند .

 اگر چه در بسیاری از نقاط ایران قاشق زنی در اشکال مختلف آن از رسوم معمول شب چهار شنبه سوری است ، اما تر تیب اجرای آن از راه بامها فقط  در منطقه  آذربا یجان پیشینه دارد . پسرانی که از تاریکی شب استفاده می کنند و  شال پدر را از بالای بام درست جلو پنجره خانه ای می آویزند ، و از این راه صاحبخانه را آگاه می کنند که کسی از او چیزی می خواهد .  سنتی که در بند 28 شعر حیدر بابایه سلام شهر یار به زیباترین وجهی تصویر شده است . امروز که این مجموعه از شعر شهر یار به زبانهای مختلف دنیا تر جمه شده  و در بسیاری از  نقا ط جهان خواننده دارد ، درک این بخش  برای تمام کسانی که با فر هنگ آذر بایجان نا آشنایند تقریبا غیر ممکن است . همانطور که آذری زبانان نیز ممکن است با عبارت ” قاشق زنی ” آشنایی نداشته باشند.

 این بند از شعر داستان پسر بچه ای است که تازه مادرش را از دست داده ، شب هنگام شال پدر را از جلو پنجره خانه ای می آویزد ،  زن صاحبخانه از رنگ و طرح شال پسر بچه را می شناسد بدون آنکه او را ببیند . زن می داند که مادر پسرک بتازگی مرده است . در حالی که آجیل در شال می گذارد و آن را گره می زند  بیاد مادر پسرک آرام آرام می گرید .     

این مطلب در تاریخ سه شنبه, اسفند ۲۳م, ۱۳۸۴ در ساعت ۴:۰۳ ب.ظ و درباره موضوعات فرهنگ منتشر شده است. شما میتوانید هر پاسخی به این مطلب را توسط RSS 2.0 دنبال کنید. شما میتوانید نظر بدهید، یا از سایت خود دنبالک ارسال کنید.