علی اصغر محمدرضایی بیدگلی

چه روزگار تلخ وسیاهی!

نان نیروی شگفت رسالت را مغلوب کرده بود ،

پیغمبران ،گرسنه و مفلوک، از وعده گاههای الهی گریختند ،

  وبره های گمشده عیسی ، دیگر صدای هی هی چوپانی را در بهت دشتها نشنیدند .

                                                                   ( فروغ فرخزاد)

— پروین اعتصامی

پروین اعتصامی در سال 1285 در خانواده ای دانش پرور و اهل قلم در تبریز بدنیا آمد. در کودکی بهمراه خانواده برای زیستن به تهران آمد. پدرش یوسف اعتصام الملک ، از مبارزان و نویسندگان دوره مشروطه بود .  پروین زبان فارسی و عربی را در خانه و زبان انگلیسی را در مدرسه آمریکاییها آموخت. او که از هشت سالگی شعر می گفت ، بدلیل جایگاه و تشخص پدر ، با مرحوم دهخدا و مرحوم ملک الشعراء بهار آشنا شد و کتاب اشعارش را تحت تشویق ایشان چاپ کرد . در سال 1320 در سن 35 سالگی بر اثر بیماری حصبه فوت کرد و در حرم حضرت معصومه در قم بخاک سپرده شد .

گرچه جز تلخی از ایام ندید                                    هر چه خواهی سخنش شیرین است

— فروغ فرخزاد

 فروغ فرخزاد  در پانزدهم دی ماه 1313 ( هفت سال قبل از غروب پروین ) در خانواده ای عیال وار بدنیا آمد . پدرش بر خلاف پدر پروین ، یک افسر مستبد ارتش بود که در کودتای رضا خان نقش داشت ، اما در عین حال به شعر و ادبیات علاقه داشت و بسیاری از اشعار سعدی و حافظ را به حافظه سپرده بود . با این حال محیط خانه و شرایط خانواده فضای مناسبی را برای رشد فکری و فرهنگی فروغ فراهم نمی کرد .بنا بر این، تن دادن به ازدواجی نا خواسته در سن شانزده سالگی ، او را از درس و مدرسه باز داشت . اما قریحه ذاتی او باعث شد که از اوان جوانی به شعر رو کند و در مدت عمر کوتاه خود پنچ دفتر شعر فراهم آورد .فروغ در سال 1345 در سن 32 سالگی در حادثه رانندگی جاده قلهک جان سپرد و در گورستان ظهیر الدوله بخاک سپرده شد .

 " هیچ صیادی در جوی حقیری که به گودالی می ریزد ، مرواریدی صید نخواهد کرد ."

—– مقایسه

هر دو شاعر عمری کوتاه اما به نسبت پر بار داشتند . هر دو ریشه شهرستانی دارند ، اما در تهران رشد کرده اند . هیچیک در تشکیل خانواده چندان  موفق نبوده اند .در مجموع هر دو به اوضاع اجتماعی و فرهنگی با نگاهی معترض و انتقادی می نگریستند .  مدیحه سرا نبودند . همواره علیه سنت های موجود زمان خود ، بویژه در خصوص زنان ، در ستیز بودند . چهره مذهبی نداشتند . بی حجاب بودند .پروین در زمانی در کتابخانه وزارت فرهنگ ( معارف ) کار می کرد که تعداد زنان شاغل بسیار کم بودند ، و فروغ زمانی در ساخت فیلم " خانه سیاه است "  فعالیت داشت که هنر پیشگی و فیلم سازی زنان در جامعه سنتی ایران  پذیرفته نبود. شاید به همین دلایل این دو زن هرگز در جوامع مذ هبی ایران  از موقعیت ممتازی برخوردار نبوده اند . اما هیچ نویسنده منصفی نتوانسته تاثیر آنان را بر ادبیات معاصر ایران نا دیده بگیرد .

 از 248 قطعه شعر پروین ، 65 قطعه آن مناظره های او را تشکیل می دهند . مناظرات او  بیشتر به سبک عراقی و نزدیک به شعر سعدی است ، دسته دوم از اشعار او را پند و اندرز هایی تشکیل می دهند که بیشتر  نزدیک به اشعار ناصر خسرو و  پیرو سبک خراسانی هستند . او در بیشتر شعر ها بویژه در مناظراتش ، با طنزی لطیف روی فساد و تزویر در جامعه انگشت می گذارد و جانب حقیقت را می گیرد .

در شعر پروین ، گوهر تابناک تاج پادشاه ، از اشک یتیم و خون دل بیوه زنان درست شده ، و شاه گرگی آشنا با گله است که رعیت را با رخت و چوب شبانی فریفته. قاضی نیمه شب بیدار نیست . حاکم در میخانه است . محتسب از مست رشوه می خواهد . و حاکم شرع رشوه می گیرد تا شکایت ضعیفان را نادیده بگیرد .( حاکم شرعی که بهر رشوه فتوی می دهد - می دهد عرض فقیران را جواب ای رنجبر!)

اما مجموعه 128 قطعه شعری که از فروغ باقی مانده ، همه بی وزن  هستند و در قالب شعر نو جا می گیرند . بیشتر عناوین اشعار ، مفاهیم احساسی ، عاطفی و عشقی دارند . ( آفتاب ، بوسه ، رویا ، بهار ، حسرت ، انتقام ، خاطرات ، هوس ، عصیان ، وداع ، گریز و درد ) .  "نگاه فروغ از دریچه وصف هایش نگاهی است که در آن همه چیز مغشوش ، سرگردان ، مشوش ، مضطرب ، گیج ، گذران ، درهم ، پریده رنگ ، نامعلوم ، بی اعتبار ، فرار ، دور دست ، پریشان ، بی سامان ، بی تفاوت ، منقلب ، بیهوده ، لرزان ، گنگ ، سرگردان ، گمشده ، نشناخته ، مرموز ، بی قرار ، عاصی ، نامسکون ، غربت بار ، تاریک ، رخوتناک ، مشکوک ، نا مفهوم ، پر تشنج ، ترسناک ، ولگرد ، مه آلود ، سست ، خسته ، خواب آلود ، مخدوش و پیچاپیچ است " . (1)

به همین دلیل برخی اشعار پروین را خالی از احساسات لطیف شاعرانه و اشعار فروغ را احساسی و بی مسئو لیت و بیگانه با اوضاع اجتماعی دانسته اند . اما با نگاهی دقیقتر  صد ها نکته ظریف احساسی در اشعار پروین یافت می شود ، و زیباترین توصیفات اجتماعی را می توان در اشعار فروغ  جستجو کرد .

   ادامه دارد :

————————————————————————————

(1) - دکتر محمد رضا شفیعی کدکنی، مقاله  وصف های فروغ فرخزاد ، مجله بخارا ، شماره 44 ، تهران ، آبان 84 ، صفحه 19

برای زندگی نامه شاعران می توانید به سایت مشاهیر مراجعه کنید .

این مطلب در تاریخ یکشنبه, تیر ۱۸م, ۱۳۸۵ در ساعت ۱۲:۰۱ ب.ظ و درباره موضوعات فرهنگ منتشر شده است. شما میتوانید هر پاسخی به این مطلب را توسط RSS 2.0 دنبال کنید. شما میتوانید نظر بدهید، یا از سایت خود دنبالک ارسال کنید.