آیه های زمینی ۲ - تحلیل حقوقی اجتماعی
" خورشید مرده بود و
هیچ کس نمی دانست که این پرنده غمگین ،
کز قلبها گریخته ، ایمانست . " (1)
از میان همه شعر های نو و کهنه ای که به حافظه ام سپرده ام ، شاید شعر " آیه های زمینی " اثر فروغ فرخزاد ، بیش از همه در خاطرم مانده است . بیش از سی سال است که ذهنم ، بیشتر عبارات آن را با خود حمل می کند . آیه های زمینی جامعه ای را تصویر می کند که از نور ایمان تهی است . جامعه ای تاریک که در آن محبت مرده ، و کسی به دوستی و عشق نمی اندیشد . برای غلبه روشنایی بر تاریکی ، کسی فکری نمی کند .فردگرایی بر منافع جمع غالب است و حاصل آن پوچی و نیهیلیسم است . " در غارهای تنهایی ، بیهودگی بدنیا " می آید . مردم برای تامین معاش مجبورند به اعتقادات خود پشت پا بزنند . روشنفکران رسالت خود را فراموش می کنند ، و حتی " پیغمبران گرسنه و مفلوک ، از وعده گاههای الهی " می گریزند . دورویی جای راستیها را می گیرد ، و دستگاههای تبلیغاتی واقعیتها را واژگونه جلوه می دهند . " در دیدگان آینه ها گویی حرکات و رنگها و تصاویر ، وارونه منعکس " می گردد . بخشی از نیروی فکری جامعه بدام اعتیاد گرفتار می آیند ، و انحطاط فرهنگی و اخلاقی بوجود می آید . " خون بوی بنگ و افیون " می دهد و " مردابهای الکل ، با آن بخارهای گس مسموم ، انبوه روشنفکران را به ژرفنای خویش " می کشند . موشها کتابهای کهنه را می خورند و آشنایی بچه ها با مفاهیم دینی تنزل می کند . آنها که در مشقهای خود لکه درشت سیاهی و تیرگی ترسیم می کنند ، در میدانها به فواره های آب که نشانه روشنایی است ، خیره خیره می نگرند .
در آ یه های زمینی ، همه ناراستیها و ناهنجاری های جوامع مدرن ، با مفاهیمی عمیق و تاثیر گذار ، بزیبایی به تصویر کشیده می شود . " برکت از زمینها " می رود ، زمین گرم می شود ، " سبزه ها به صحرا ها " می خشکند ، نائره جنگ های خانمانسوز و جنایات علیه بشریت ، حرث و نسل را می آزارد ، و انبوهی از جنازه ها را روی خاک می گذارد . " خاک مردگانش را زان پس به خود " نمی پذیرد ، جنایت علیه کودکان گاهواره ها را به گور ها می برد ، دغدغه آینده مادران را با مسئولیت خویش بیگانه می سازد، و " زن های بار دار نوزادان بی سر " می زایند . میل به جنایت باعث می شود " مردان گلوی یگدیگر با کارد بدرند ، و در میان بستری از خون با دختران نا با لغ همخوابه" شوند.
از نگاه حقوقی ، در شعر آیه های زمینی ، مفاهیمی چون تخریب محیط زیست ، عدم احساس مسئولیت فردی و جمعی ، جنگ ، فساد اداری و اجتماعی ، تبلیغات نادرست رسانه های گروهی و تشویش اذهان عمومی ، اعتیاد به مواد مخدر و مصرف مشروبات الکلی ، قتل نفس ، تجاوز ، سقط جنین ، اعدام در ملاء عام ، احساس مجرمیت ، و برخی دیگر از عناوینی از این قبیل را می توان یافت که در قالب عباراتی موزون ، در کنار یکدیگر قرار گرفته اند . باز خوانی دقیق این شعر را به حقوقدانان ادب دوست توصیه می کنم .
______________________________________________________
( 1 ) - متن آیه های زمینی در سایت (www.iransong.com ) قابل دسترسی است .