علی اصغر محمدرضایی بیدگلی

         در گذشته مسافرانی که به ایران می آمدند ، بویژه آنان که از کشورهای اروپایی باز می گشتند ، بسته هایی از شکلات های فرنگی با خود به ارمغان می آوردند. اما این روزها ، مردم عزیزان خود را به هنگام خارج شدن از ایران با بسته هایی از شکلات های ایرانی بدرقه می کنند. در گذشته بعضی از ایرانیان تا آخر عمر شکلات نمی خوردند و بسیاری از آنان شکلات را چیزی در حد یک خوراکی مصنوعی بحساب می آوردند . آما اینک در بیشتر شیرینی فروشیها شکلات بدنه ای از فروشگاه را به خود اختصاص داده و در پذیرائیهای نوروزی و مهمانیها ، شکلات در کنار سایر شیرینیها و تنقلات قرار می گیرد . این دگرگونی نه تنها یک تغییر عمده در رژیم غذایی ایرانیان بحساب می آید بلکه نشان دهنده نوعی تحول فرهنگی اجتماعی است که نسل امروز ایران را با گذشتگان متفاوت می سازد . در گزارشی که پیش رو دارید ،این تحول در ابعاد مختلف مورد بر رسی قرار گرفته است . 

1- رونق خرید ومصرف شکلات ، چرا؟شکلات چنانکه از نامش پیداست ، یک شیرینی ایرانی نیست .شهر های مهم ایران هر یک به داشتن یک نوع شیرینی بومی و محلی معروفند . سوغات یزد باقلوا ، قطاب و پشمک ، سوغات تبریز قرابیه و سوغات کرمانشاه نان برنجی است . سوهان قم ، کلوچه لاهیجان و گز بلداجی اصفهان شهرت دارند . در شهر های زیارتی نقل و نبات و شیرینی های زنجبیلی تولید می شود و در بازار های سنتی ، حلوا و حاج بادامی. اما هیچ شهری از ایران به داشتن یک نوع خاص از شکلات معروف نیست . پس چرا جامعه ایرانی بطرف مصرف این ماده غذایی گرایش پیدا کرده است ؟ آیا این بدان معنی نیست که نسل جدید ایرانی تنوع ، نشاط و شادمانی می خواهد ؟ تحقیقات جدید نشان داده  که شکلات علاوه بر آن که برای قلب ، مغز و پوست بسیار مفید است ، به مصرف کننده احساس نشاط و رفع خستگی می دهد. احساسی که بر اثر مصرف سایر شیرینیها حاصل نمی شود . در شکلات 300 ماده شیمیایی شناخته شده وجود دارد که ترکیب بعضی از آنها نشاط ایجاد می کند و برخی از آنها کلسترول خون را تنظیم می نمایند یا مقاومت بدن را در مقابل سرطان افزایش می دهند و گردش خون را در مغز آسان می کنند . بنا بر این همانطور که جعبه شکلات شما را شاد می کند ، خوردن آن نیز به شما نشاط می دهد . گر چه بسیاری از مردم بدون توجه به خواص قهوه و کاکائو فقط شکلات را بعلت خوشمزه بودنش می خورند ، اما در واقع رها کردن شیرینیهای بومی و رفتن بسوی شکلات شاید ناشی از نوعی تنوع طلبی و احساس لذتی است که بر اثر خوردن شکلات حاصل می شود .

 2- چرا شکلات ایرانی؟ اگر چه هنوز هم شکلات های خارجی در بسته بندیهای پر زرق و برق به ایران می آیند ، اما قفسه های فروشگاهها بسادگی نشان می دهند که استقبال عموم مردم از فر آورده های ایرانی در حد چشم گیری افزایش یافته ، بصورتی که تنوع و مصرف شکلاتهای ایرانی نسبت به نوع خارجی آن بسیار قابل توجه است . کارشناسان و دست اندرکاران استقبال مردم از شکلات ایرانی را ناشی از ذوق و سلیقه تولیدکنندگان ایرانی می دانند . آنها معتقدند برای ایرانی کیفیت جنس داخل بسته از نوع بسته بندی آن بسیار مهم تر است . از نگاه آنان مدیریت کار آمد و استفاده از فن آوری نوین همراه با ذوق و سلیقه ایرانی این ماده غذایی را در ردیف نوع خارجی آن بلکه بر تر از آن قرار می دهد .  در ایران دسترسی به انواع خشکبار سالم ، تازه و اصیل چندان مشکل نیست. محصول باب طبع ایرانی شکلاتی است که در ترکیبات آن از این مواد سالم طبیعی استفاده شده باشد .  علاوه بر آن شکلات ایرانی نسبت به نوع مشابه خارجی آن بسیار ارزان تر و مناسب تر به دست مصرف کنندگان می رسد و آنها می توانند بجای یک بسته شکلات خارجی چندین بسته از نوع ایرانی آن را بخرند .همین مقایسه قیمت خود باعث تشویق مردم برای خرید شکلات ایرانی است . دسته ای از مردم نیز از حلال بودن شکلاتهای خارجی مطمئن نیستند . به این دلیل که گاهی در ترکیبات مواد اولیه برای ساخت آنها الکل نیز وجود دارد . اخیرا توزیع و فروش شکلات اتریشی ” هاریبو” اعتراض جوامع اسلامی را به همراه داشت . چون ژلاتین حیوانی موجود در این شکلاتها از مغز استخوان خوک تهیه می شود . 

3- تاریخچه شکلات ایرانی   نام درخت کاکائو در زبان یونانی به مفهوم ” غذای خدایان ” و در اعتقاد آنان این درخت نشانه ” سلامتی و قدرت ” بود .سرخپوستان آمریکا پودر کاکائو را با شیره انگور یا عسل می آمیختند و با آن نوشیدنی لذیذی می ساختند .بعد ها اروپائیان برای درمان بعضی از بیماریها آن را بکار می بردند . اما ساخت شکلات جامد حدود 200 سال پیش در سویس آغاز شد و تا سالها فقط برخی از اشراف ثروتمند اروپایی از این ماده غذایی استفاده می کردند . فیلم ” شکلات ” نشان می دهد که چگونه حتی چند دهه قبل ، مردم منطقه ای از فرانسه وجود کارخانه شکلات سازی در مجاورت خانه های خود را نحس می دانستند و از فعالیت آن جلوگیری می کردند .  ایرانیان از قدیم ، ترکیباتی از پودر کاکائو با سایر مواد را برای ساختن بعضی از شیرینیهای سنتی بکار می بردند . اما تولید و مصرف شکلات در ایران نیز همچون بسیاری از کشورها سابقه ای چندان طولانی ندارد . اولین کارخانه شکلات سازی در ایران حدود 60 سال پیش توسط دو برادر مهاجر روسی در تبریز راه اندازی شد . محصول این کارخانه تا مدتها فقط آب نبات و تافی برای بچه ها بود . این کارخانه و کارخانه های متعددی که بعد از آن بوجود آمدند ، بتدریج دامنه فعالیت خود را گسترش دادند و انواع دیگری از محصولات را تولید کردند . در دهه های اخیر این شرکتها بطرف تولید شکلات های تخته ای و لقمه ای در قالب مجلسی حرکت کرده اند . بطوری که امروزه انواع تافی ، کارامل ، کرم کاکائو ، کارولین و شکلات های مغزدار، فانتزی ، تیره و روشن در اشکال مختلف با بسته بندی های مناسب تولید می کنند . از فن آوری پیشرفته در زمینه استفاده از دانه های روغنی کاکائو برخوردارند و برخی از آنها در سالهای اخیر بعنوان واحد های تولید کننده یا صادر کنند نمونه انتخاب شده و جوایزی هم دریافت داشته اند . 

 4 – بازار شکلات ایرانی   حدود 1000 واحد صنعتی با ظرفیت تولید سالانه حدود یک میلیون تن شیرینی و شکلات در ایران فعالیت دارند. اما حجم تولید آنها بیش از 60 درصد ظرفیت آنها نیست و فقط کمتر از 10 درصد از آنچه تولید می کنند به خارج صادر می شود .صادرات شکلات ایرانی در دهه اخیر افزایش چشم گیری داشته و اوج این افزایش در زمستان 1384 هنگامی بود که بدنبال انتشار چند کاریکاتور توهین آمیز نسبت به پیامبر اسلام در یکی از جراید دانمارک و تغییر نام شیرینی دانمارکی به ” گل محمدی” ، بعضی از کشور های اسلامی شکلات دانمارکی را تحریم کردند و دانش آموزان کشور های حوزه خلیج فارس در یک اقدام نمادین شکلات های دانمارکی را در سطل زباله ریختند و بجای آن شکلات ایرانی دریافت کردند. امروز شکلات ایرانی غیر از کشور های همسایه و حوزه خلیج فارس به اروپای غربی ، غرب افریقا ، کاناداو استرالیا صادر می شود . با این حال مجموع صادرات شیرینی و شکلات ایران چیزی حدود یک درصد از صادرات غیر نفتی ایران است . در سالهای اخیر دست اندر کاران این رشته با بر پایی نمایشگاهها تلاش می کنند تا  با  مشارکت شرکتهای خارجی معتبر سهم بیشتری از بازار جهانی را بدست آورند.

این مطلب در تاریخ شنبه, تیر ۲م, ۱۳۸۶ در ساعت ۵:۴۵ ق.ظ و درباره موضوعات جامعه منتشر شده است. شما میتوانید هر پاسخی به این مطلب را توسط RSS 2.0 دنبال کنید. شما میتوانید نظر بدهید، یا از سایت خود دنبالک ارسال کنید.